محرم و عاشورا در دشتک

محرم و عاشورا در دشتک+ تصاویر قدیمی

محرم و عاشورا از قدیم الایام به طرز با شکوه و خاصی در دشتک برگزار می شد. مردم از ابتدای محرم در مسجد قدیمی دشتک مراسم سوگواری امام حسین (ع) را برپا می داشتند و مداحان اهل بیت بویژه سیدابوطالب موسوی به ذکر مناقب اهل بیت و نوحه خوانی می پرداختند. در روز تاسوعا مردم و دسته های سینه زنی و زنجیر زنی از کوچه های دشتک می گذشتند و درحالیکه سید ابوطالب موسوی و سایر بزرگان در پیشاپیش مردم بودند به سمت قبرستان حرکت می کردند تا در آنجا آیین عزاداری را برپا دارند.

آیین عاشورا در دشتک

از روزگار قدیم تاکنون در روز عاشورا جمعیت عظیمی از مردم دشتک و مناطق اطراف با آیین خاصی به سمت «امامزاده خاتون حلب سرپیر» می رفتند و در گردنه بین دشتک و سرپیر اندکی توقف می کردند تا سایر مردم به دسته ها برسند و بعد در حال سینه زنی و زنجیر زنی به سمت سرپیر حرکت می کردند.

قبل از انقلاب در این ناحیه آیین تعزیه خوانی نیز برگزار می شد. به گفته بزرگان نمایش تعزیه خوانی به هدایت سیدابوطالب موسوی و با هنرنمایی تعزیه خوانان قدیم برگزار می شد از جمله میرزامحمد بهرامی که متن تعزیه را می نوشت و تنظیم می کرد و خود در نقش امام حسین شبیه خوانی می کرد از دیگر تعزیه خوانان قدیم اعظم قلی پور، امیر محمدی و حسین مرادپور بودند. اجرای تعزیه همراه با اسب های تزیین شده با ادوات جنگی قدیم مانند شمشیر، سپر و نیزه و... بود. برخی نوحه خوانان نیز سیدابوطالب، میرزامحمد، مش خدامراد و مش سیف اله نادری، ملاعلی بابا نادری، سیدقنبر موسوی، سنگر محمدی و.. بودند

دسته های عزاداری بعد از رسیدن به سرپیر مکلف بودند که ابتدا در حال اجرای سینه زنی و زنجیر زنی یک بار اطراف حرم را به طور کامل طواف کنند سپس در محوطه آن ایستاده و نشسته ادامه مراسم را اجراء می کردند. حرم خاتون حلب هر ساله پذیرای انبوه مشتاقان و شیفتگان اهل بیت(ع) است به ویژه در ایام محرم و روزهای تاسوعا و عاشورا که اکثر مردم دشتک و عده ای از مناطق اطراف و حتی شهرهای مختلف برای زیارت و شرکت در این آیین به یادماندنی در کنار این مرقد مطهر گرد هم می آیند در حالی که علم های بزرگی در پیشاپیش عزاداران به حرکت در می آید و دسته های سینه زنی و زنجیر زنی مسیر دشتک را تا سرپیر پیاده می پیمایند

آئین با شکوه عاشورای دشتک و سرپیر به همراه برافراشتن علم های چوبی می تواند در فهرست آثار معنوی میراث فرهنگی قرار گیرد.

حرم امامزاده خاتون حلب سرپیر در طول قرن های متمادی مأمن و مرجع مردم معتقد و با صفای سرزمین بختیاری بوده است. آب و هوای پاک و چشم اندازهای سرپیر و فضای معنوی مرقد خاتون حلب به زیارت کنندگان آرامش دل انگیزی می بخشد و دل ها را تا فراسوی امید و آرزوهای بلند می کشاند و دعایی و زیارتی که شاید غمهای مردمان خسته را به نسیم بهاران می سپارد.

وبلاگ دشتک نگین بختیاری سال 1392

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1ـ برای ثبت این آیین باشکوه لازم است برخی آیین های قدیمی از جمله برپایی علم های چوبی احیاء شوند که اگر امسال یا سال آینده اقدامات لازم انجام گیرد می شود با دعوت از میراث فرهنگی و صدا و سیما نسبت به معرفی و ثبت آن اقدام شود.

برخی نوحه های سنتی که در قدیم خوانده می شد ..

سیدابوطالب با صدای حزین و غم گرفته این نوحه را می خواند:

ای وای حسینم ای وای حسینم
نور دو عینم ای وای حسینم
ای وای حسینم .....

مش سیف اله نادری این نوحه را می خواند:

شمر مکش خنجر و حالم ببین / منتظرِ اهل و عیالم ببین ....

امروز عاشورا است یا عید قربان است کرب وبلا یکسر از خون گلستان است
ملک و ملک گریان ارض و سما لرزان آدم به بی تابی عالم در افغان است

امروز عاشورا است یا عید قربان است کرب و بلا یکسر از خون گلستان است
آخر حسین بر ما امروز مهمان است

امروز عاشورا است یا عید قربان است کرب و بلا یکسر از خون گلستان است
یک تن نگفت ای شمر ترکن کام عطشانش این تشنة مظلوم آخر مسلمان است

امروز عاشورا است یا عید قربان است کرب و بلا یکسر از خون گلستان است
بی سر حسین تو در خاک غلّطانست

امروز عاشورا است یا عید قربان است کرب و بلا یکسر از خون گلستان است

متن نوحه قدیمی

عزیزان، قتل شاهان است امروز/ حسین تا ظهر مهمان است امروز
سکینه سر برهنه دل پر از خون / به هر کس دست و دامان است امروز

گلوی نازک بی شیر اصغر / نشان تیر عدوان است امروز
به زینب زندگی دیگر حرام است / به هر کس دست و دامان است امروز

چه کربلاست امروز چه پر بلاست امروز
سر حسین مظلوم از تن جداست امروز

روز عزاست امروز جان در بلاست امروز
غوغای روز محشر در کربلاست امروز

بی آب مانده اصغر ناخورده شیر مادر آن طفل شهربانو پر خون چراست امروز
عباس بهر اصحاب می‌خواست تا برد آب آن شاه را دو بازو از تن جداست امروز
قاسم فتاده در خون با اقربا و اقوام اندر تنش جراحت بی انتهاست امروز :

چه کربلاست امروز چه پر بلاست امروز
سر حسین مظلوم از تن جداست امروز

روز عزاست امروز جان در بلاست امروز / فغان و شور محشر در کربلاست امروز
چه کربلاست امروز چه پر بلاست امروز سر حسین مظلوم از تن جداست امروز

روز عزاست امروز جان در بلاست امروز غوغای روز محشر در کربلاست امروز
گریید ای محبان بر ماتم شهیدان زاری کنید و افغان روز عزاست امروز

آن نازش پیمبر سرو ریاض حیدر بی یار و بی برادر در کربلاست امروز
فرزند شاه مردان افتاده در بیابان غلطان به خاک میدان این کی رواست امروز

آن دم که از سر زین افتاد سرور دین گفتند آل یاسین واحسرتاست امروز
زد نعره شهربانو از فرقت شه دین هر دم به ناله می‌گفت زهرا کجاست امروز

من بی‌کس و غریبم بی‌یار و بی‌نصیبم کز مونس و طبیبم از من جداست امروز
کلثوم تشنه در خون با چشم‌های گریان هر دم به ناله می‌گفت بابا کجاست امروز

گر ما سیاه‌پوشیم زین واقعه عجب نیست عیسی به چرخ چهارم نیلی قباست امروز
گوش فلک سلیمی پر شد ز بانگ نوحه گویا تمام عالم ماتم‌سراست امروز

عـزای بـی گنـاهـان است امروز

حسین تا ظهر مهماناست امروز

عزیزان قتل شاهان سر رسیده/ عـزا بر جانـب دل ها وزیـده
نثار دیـده ها کن اشـکِ دیده/ به یـادِ لالـه های سر بریـده

حسین تنهاشده در خیمه گاهش/ دگر یاری نمانده در سپاهش
علمداری که باشد تکیه گاهش/ نشسته اشک خونین در نگاهش

زند غم در دلِ زینـب جوانـه/ بسـوزد در وداعـی غمگنانـه
حسین فاطمه خود عاشقانـه/ به میـدانِ بـلا گـردد روانـه

عزیـزان قتـل شاهاناست امروز حسین تا ظهر مهمان است امروز

وداع با خواهـرِ غمدیده گوید/ به چشمِ خون ، به اشکِ دیده گوید
برایش آنچه را نشنیده گوید/ سخـن از ماتـمِ نادیده گوید/

برادر را به خون دیـده شناور/ ز دستش رفته عباسی دلاور
نشسته در کنـار نعـش اکبر/ به آغوشش فدا گردیده اصغر

پیـاپـی پیکـر صدپـاره دیده/ کمان و حنجرِ شیرخواره دیده
به دورَش لشکری مکاره دیده

(عزیـزان قتـل شاهاناست امروز حسین تا ظهر مهمان است امروز)

رَود میدان به جنگ کینه توزان/ بجنگـد با دلِ خون ، قلبِ سوزان
امان از این سپاهِ تیره روزان/ که هردم غصه ای گردد فروزان

به رویَش تیر و سنگ و نیزه بارد/ دگر امـیـد برگشـتـن ندارد
تنش را دستِ قاتل می سپارد/

که رویِ حنجرش ، خنجر گذارد صدای جنگِ نای و خنجر آید/
فغـان از سینة زینـب بر آید/ که اشک از دیدة عالم در آید
به خیمه طاقتِ طفلان سر آید/

( عزیـزان قتـل شاهاناست امروز حسین تا ظهر مهمان است امروز)

به هرسویی گُلی گردیده پرپر/ حسین در قتلگاه افتاده بی سر
به ساحل ، نعش عبّاسِ دلاور/ جلویِ خیمه ها ، شهزاده اکبر

تمام خیمـه ها شد نیزه باران/ به دست کوفیـان و نابکاران
به صحرا مانده بر جا نعش یاران/ سرِ آنان به دستِ نیزه داران

بگو ای سـروری با ناشکیبی/ به پیش خواهرِ حسرت نصیبی
حسین را سر بریدند در غریبی/ چه روزِ سخت و مردانِ عجیبی/

(عزیـزان قتـل شاهاناست امروز حسین تا ظهر مهمان است امروز)

چند نوحه قدیمی

امشب شب قتل حسين،سلطان خوبان است زينب پريشان است
فردا زمين کربلا از خون گلستان است زينب پريشان است

امشب علمدار حسين دارد نگهباني آن حيدر ثاني
فردا تن بي‌دست او اندر بيابان است زينب پريشان است

امشب به روي سينة مادر بود اصغر آن طفل خوش‌منظر
فردا ز تير حرمله مهمان جانان است زينب پريشان است

امشب بود قاسم ميان خيمه‌گه شادان از خواندن قرآن
فردا ز مَرکَب سرنگون اين سرو بستان است زينب پريشان است

امشب گُلان مصطفي از تشنگي بي‌تاب در گفتگوي آب
فردا روان از ديدگان اشک يتيمان است زينب پريشان است

****

بيا مادر از حرم بيرون سرو بستانت مي‌رود ميدان
كفن بنما بر تن قاسم مونس جانت مي‌رود ميدان

بيا مادر درد دل گويم اين دم آخر با تو از احسان
مكن ديگر بَعدم اي مادر، گريه و زاري، ناله و افغان

بُوَد يارم اندر اين صحرا اي ستمديده خالق سبحان
ز جور چرخ گلِ مادر از گلستانت مي‌رود ميدان

اگر ديدي پيكرم را در خاك و خون غلتان، صبر كن مادر
اگر ديدي رأس من بر ني چون مهِ تابان، صبر كن مادر

اگر ديدي پيكرم را در خاك و خون غلتان، صبر كن مادر
حلالم کن نازپرورده روي دامانت مي‌رود ميدان

رهايم کن تا که بنشينم بر بُراقِ مرگ با هزار افغان
که جولانم گشته اي مادر ديدة گريان، غرقة جانان

ز خون من بايد اين صحرا لاله‌گون گردد از دَمِ پيکان
شود جسم‌ام توتيا از کين، جان جانانت مي‌رود ميدان

بيا مادر لحظه‌اي بنشين در کنار من از رهِ ياري
که من رفتم کُشته گرديدم نوعروسم را ده تو دلداري

***

ای ساقی لب تشنگان ای جان جانانم سقای طفلانم
داغت شکسته پشت من ای راحت جانم سقای طفلانم

من بی برادر چون کنم با این سپاه دون با این دل پرخون
ناچار آیم از قفایت ماه تابانم سقای طفلانم

خواهم برم در خیمه گه این جسم صدچاکت
ممکن نباشد یا اخاه محزون و نالانم سقای طفلانم

بی تو یقین دارم که فردا زینب نالان برناقه ی عریان
گردد سوار از راه کین با این یتیمانم سقای طفلانم

آخر کدامین سنگدل فرق تو بشکسته قلب مرا خسته
گشته بدل از این الم غمهای دورانم سقای طفلانم

برخیز و بر در خیمه گه یک قطره آبی به به چه خوش خوابی
ترسم بمیرند از عطش اطفال گریانم سقای طفلانم

فردا به دشت کربلا زینب ای زینب گردد سرم از تن جدا زینب ای زینب
می شوم کشته با همه یاران جسمها پر خون بی کفن عریان

شد شب هجران خواهر نالان کم نما افغان با دل سوزان
فردا به دشت کربلا زینب ای زینب گردد سرم از تن جدا زینب ای زینب

یک وصیت ای مهربان دارم کشته چون گشتم خواهر زارم
ازخیمه گه بیرون میا زینب ای زینب کن صبر و طاقت در بلا زینب ای زینب

شد شب هجران خواهر نالان کم نما افغان با دل سوزان
فردا به دشت کربلا زینب ای زینب گردد سرم از تن جدا زینب ای زینب

ای مهربان ای با وفا زینب ای زینب خواهر مرا یاری نما زینب ای زینب
شد شب هجران خواهر نالان کم نما افغان با دل سوزان

فردا به دشت کربلا زینب ای زینب گردد سرم از تن جدا زینب ای زینب
مخراش صورت در عزا زینب ای زینب در نزد قوم بی حیا زینب ای زینب

شد شب هجران خواهر نالان کم نما افغان با دل سوزان
فردا به دشت کربلا زینب ای زینب گردد سرم از تن جدا زینب ای زینب

اگر کسی متن نوحه های قدیمی یا فایل صوتی قدیمی از محرم دشتک دارند برای ما ارسال دارند

فایل صوتی برخی نوحه های قدیمی

تصاویری از محرم در دشتک(دهه ۶۰ واوایل ۷۰)

عکس۱

دشتک ـ محرم سال ۱۳۷۲

از راست: آخدارحم الیاسی ـ سیدابوطالب موسوی(درحال نوحه خوانی) ـ مصطفی عباسی ـ سید قنبر موسوی ـ حاج حیات خسروی ـ خونیار لطفیان ـ سید رسول موسوی ـ غلامحسین رئیسی

عکس2

عاشورای دشتک سال ۱۳۶۶

مجید کریم پور ـ بازفت اسماعیلی ـ کشاورز محمدی ـ مراد فتحی ـ آجنگی الیاسی ـ علی مصیبی ـ طوس شریف پور و...

عکس3

عاشورای دشتک سال ۱۳۶۶

کاوه قلی پور ـ امیرحسین رئیسی ـ بدر محمدی ـ امیر قربانی ـ فردین محمدی ـ زال بهرامی ـ صفر ملکی ـ سید نبی اله موسوی ـ علی مرادپور ـ حاج حاجت بهرامی و...

عکس۴

دشتک محرم سال ۱۳۷۲ ـ مسجد قدیمی دشتک

عکس۵